مسئولیت مدنی در هر نظام چگونه سامان می‌یابد؟

پاسخ کوتاه و کاربردی - جایگاه در نظام حقوقی - رومی‌ـ‌ژرمنی (حقوق نوشته/قاره‌ای): مسئولیت مدنی عمدتاً در قانون مدون تنظیم شده و قاضی مقیّد به متن قانون و اصول کلی است. نمونه‌های شاخص: مواد 1240 به بعد کد مدنی فرانسه (اصلاح 2016)؛ در ایران باب ضمان قهری قانون مدنی (مواد 307 به بعد)، قانون مسئولیت مدنی 1339، و قوانین خاص. - کامن‌لا: مسئولیت مدنی عمدتاً دادرسی‌محور و مبتنی بر سوابق قضایی (precedent) است؛ قواعد از آراء دادگاه‌ها (خصوصاً اپیل و هوس آو لردز/دیوان عالی) استخراج می‌شود، با نقش تکمیلی قانون‌گذاری (Statutes). - مبنای مسئولیت و عناصر - قاره‌ای: سه رکن کلاسیک تقصیر، ضرر، و رابطه سببیت؛ اصل، «مسئولیت مبتنی بر تقصیر» است و استثنائاً مسئولیت‌های عینی/مفروض (مانند نگهدارنده حیوان، کارفرما، یا فعالیت‌های خطرناک) پذیرفته می‌شود. در ایران: ماده 1 قانون مسئولیت مدنی (1339) و مواد 328، 331 ق.م. درباره تسبیب و اتلاف؛ در برخی قوانین خاص، مسئولیت نوعاً عینی است (مثلاً قانون بیمه اجباری شخص ثالث 1395: مسئولیت دارنده وسیله نقلیه). - کامن‌لا: مسئولیت در «تورْت»ها متکثر و نوع‌محور است؛ هر تورت عناصر خود را دارد. مهم‌ترین‌