خوانده چه ایراداتی بر اساس تمایز منشأ و سبب می‌تواند مطرح کند؟

پاسخ به‌عنوان وکیل دادگستری ایران: 1) تعریف کاربردی منشأ و سبب دعوا - منشأ دعوا: واقعه حقوقی یا عمل حقوقی مولّد حق (مانند عقد، ایقاع، واقعه زیان‌بار، واقعه قهری). مثال: انعقاد قرارداد بیع. - سبب دعوا: مبنای حقوقی مطالبه و چارچوب حق قابل استناد در دادگاه (نظیر مسئولیت قراردادی، مسئولیت قهری، استیفاء بلاجهت، الزام به ایفای تعهد). مثال: مطالبه ثمن بر مبنای مسئولیت قراردادی. نکته عملی: ممکن است منشأ واحد باشد اما اسباب متعدد قابل استناد باشد (مسئولیت قراردادی/قهری یا استیفاء). گاهی هم اسباب متفاوت از منشأهای متفاوت ناشی می‌شوند. 2) آثار تمایز منشأ و سبب در ایرادات خوانده خوانده می‌تواند با تفکیک منشأ و سبب، ایرادهایی مطرح کند که یا اساس حق خواهان را متزلزل کند (ایرادات ماهوی) یا جریان دادرسی را متوقف/منتفی سازد (ایرادات شکلی). مهم‌ترین‌ها: الف) ایرادات شکلی (قانون آیین دادرسی مدنی) - ایراد عدم توجه دعوا به خوانده: اگر سبب دعوا بر اساس قراردادی است که خوانده طرف آن نیست یا تعهد به ذمه دیگری است. مستند: ماده 84 بند 6 ق.آ.د.م. نمونه: منشأ «قرارداد» میان خواهان و شخص ثالث است؛ خواهان به اشتباه علیه خوانده طرح دعوا کرده. - ایراد مرور زمان خاص مواردی که قانونگذار مقرر کرده باشد: در دعاوی خاص (مثلاً اسناد تجاری وفق مواد 318 به بعد ق.ت.، یا دعاوی ناشی از حمل‌ونقل). تفکیک سبب مهم است؛ اگر سبب دعوا مسئولیت قهری باشد، ممکن است مرور زمان تجاری حاکم نباشد. مستند: مواد 306، 318 و بعد ق.ت؛ رأی وحدت رویه 733-1393 عدم عمومیت مرور زمان در حقوق مدنی. - ایراد تغییر سبب در میانه دادرسی: خواهان نمی‌تواند سبب دعوا را به‌گونه‌ای ماهوی تغییر دهد که دعوای جدید محسوب شود؛ باید دعوای مستقل طرح کن