آیا شرط قراردادی می‌تواند دامنه خسارات قابل مطالبه را محدود کند؟

پاسخ کوتاه: بله. در حقوق ایران، اصل آزادی قراردادی اجازه می‌دهد طرفین با شرط قراردادی دامنه خسارات قابل مطالبه را محدود یا تحدید کنند؛ اما این شرط با محدودیت‌های قانونی و نظم عمومی مواجه است. همچنین تمایز خسارت مستقیم و غیرمستقیم در مسئولیت قراردادی و قهری بر معیار «نتیجه عرفاً قابل پیش‌بینی و ناشی به‌طور مستقیم از نقض» استوار است. راهنمای عملی تمایز خسارت مستقیم و غیرمستقیم - معیار اصلی: رابطه سببیت مستقیم و قابلیت پیش‌بینی - خسارت مستقیم: نتیجه عرفاً متعارف و بلافاصله نقض تعهد که بدون مداخله عوامل استثنایی حاصل می‌شود. - خسارت غیرمستقیم (تبعی/بعید): نتایجی که با یک یا چند حلقه واسط، عوامل غیرمتعارف یا زنجیره وقایع غیرقابل پیش‌بینی تحقق می‌یابد. - مستندات قانونی: - ماده 221 ق.م.: متخلف از انجام تعهد، در صورت مطالبه خسارت و اثبات ورود ضرر و ارتباط آن با عدم انجام تعهد، مسئول است. - ماده 226 ق.م.: مطالبه خسارت در صورت اثبات عدم انجام تعهد و امکان اجرای آن. - ماده 227 ق.م.: معافیت متعهد در صورت اثبات قوه قاهره یا علت خارجی. - ماده 230 ق.م.: امکان تعیین وجه التزام (میزان خسارت قراردادی) توسط طرفین. - ماده 515 ق.آ.د.م.: دادگاه فقط خسارات ناشی از دادرسی و نیز خساراتی را که مستقیماً از دعوا ناشی شده و در