چگونه می‌توان ابطال اسناد ثبتی معیوب را پیگیری کرد؟

پاسخ کوتاه: ابطال سند رسمی معیوب، بسته به نوع عیب (شکلی یا ماهوی)، از دو مسیر اصلی پیگیری می‌شود: 1) طرح دعوای ابطال سند در دادگاه صالح (غالباً حقوقی) با استناد به قانون مدنی، قانون ثبت و آرای وحدت رویه؛ 2) پیگیری اداری در اداره ثبت (هیأت نظارت/شورای عالی ثبت) برای ایرادات شکلی و تخلفات ثبتی. انتخاب مسیر و مرجع، به ماهیت عیب، زمان وقوع، وضعیت جریان ثبتی و نوع سند (مالکیت، رهنی، وکالت‌نامه، صلح‌نامه، تفکیک/افراز) بستگی دارد. راهنمای گام‌به‌گام: 1) تشخیص ماهیت عیب سند - عیوب شکلی/ثبتی: ایراد در تشریفات ثبت، شماره ثبت، حدود اربعه، اشتباه در مشخصات ملک یا مالک، اشتباهات نقشه‌برداری، تعارض ثبت، ثبت مکرر، عدم رعایت مقررات افراز/تفکیک/تجمیع، اشتباه در دفتر املاک. - عیوب ماهوی/حقوقی: فقدان یا بطلان سبب معامله (ایجاب/قبول، قصد و رضا، اهلیت)، معامله فضولی بدون تنفیذ، معامله معارض، اکراه/فریب، صوری بودن، خلاف قوانین آمره (مثل معامله مال غیر)، فقدان شرایط ماده 190 قانون مدنی، بطلان به جهت جهت نامشروع، یا زوال سبب (مثل فسخ/انفساخ). 2) انتخاب مرجع صلاحیت‌دار الف) دادگاه‌ها (اصلی‌ترین مسیر برای ابطال ماهوی) - دعوای «ابطال سند رسمی» یا «بی‌اعتباری/عدم نفوذ سند» نزد دادگاه عمومی حقوقی محل وقوع ملک (در اسناد ملکی) یا محل تنظیم/اقامت خوانده. - مستندات: مواد 190، 191، 199، 214، 217، 218، 219، 223، 247 تا 263 قانون مدنی (اهلیت/قصد/رضا/معاملات فضولی/خیارات)، مواد 70 و 73 قانون ثبت اسناد و املاک (اعتبار مفاد سند