حقابه چیست و چه تفاوتی با حق‌الانتفاع دارد؟

حقابه حقی عینی نسبت به برداشت مقدار معینی آب از منبع مشخص است که غالباً مبتنی بر سابقه یا مجوز قانونی است. حق‌الانتفاع استفاده از منفعت مال غیر بدون تملک عین است و الزاماً به مقدار و منبع مشخص آب محدود نمی‌شود. تعریف و ماهیت حقابه: - حقابه حقی عینی تبعی و محدود بر آب است که به موجب قانون، عرف یا قرارداد برای اشخاص (کشاورزان، مالکان اراضی، صاحبان باغات و...) نسبت به مقدار معینی از آب یک منبع (رودخانه، قنات، چشمه، چاه مجاز) ایجاد می‌شود تا آن را در محل معین و برای مصارف مشخص (عمدتاً زراعی) برداشت و استفاده کنند. - مبانی قانونی: مواد 158 تا 162 قانون مدنی (در خصوص حریم و مجاری و حق ارتفاق آب)، ماده 93 و 96 قانون توزیع عادلانه آب مصوب 1361 و آیین‌نامه‌های مربوط، همچنین رویه و عرف محلی معتبر. به‌ویژه ماده 158 ق.م. در مورد مجاری آب و ماده 160 ق.م. درباره حقّ شُرب و حق‌المَجری. قانون توزیع عادلانه آب، مالکیت و اختیار منابع عمومی آب را متعلق به دولت دانسته و حقابه‌داران را ذی‌حق در استفاده از آب بر مبنای سوابق و پروانه‌ها می‌شناسد. تفاوت حقابه با حق‌الانتفاع: - حقابه: حق عینی محدود بر آب به عنوان منفعت خاص، معمولاً متکی بر سابقه تاریخ