آیا تغییر مبنای دعوا در مرحله تجدیدنظر مجاز و مؤثر است؟

خلاصه پاسخ - اصل بر این است که در مرحله تجدیدنظر تغییر مبنای دعوا (تغییر سبب دعوا) مجاز نیست و مؤثر واقع نمی‌شود؛ مگر آنکه در قالب دفاع، تکمیل دلیل، یا اصلاحات مجاز صورت گیرد. - نقض قرار عدم استماع دعوا در تجدیدنظر غالباً بر مبنای ایراد شکلی مرجع بدوی یا تفسیر ناصحیح از شرایط استماع دعوا است، نه بر مبنای تغییر مبنای دعوا. - مبانی قانونی: مواد 348، 351، 353 و 358 قانون آیین دادرسی مدنی؛ مفهوم مخالف مواد 2، 84، 89 و 95 ق.آ.د.م در خصوص شرایط استماع و ممنوعیت تغییر خواسته/سبب در مراحل بعدی؛ همچنین اصول دادرسی منصفانه و حق دفاع. تحلیل حقوقی 1) مفهوم و آثار «قرار عدم استماع دعوا» - قرار عدم استماع دعوا زمانی صادر می‌شود که دعوا اصولاً قابلیت رسیدگی ماهوی ندارد (مثل عدم رعایت تشریفات الزامی پیشینی مانند طرح دعوا در مرجع اختصاصی، عدم رعایت مواعد یا ترتیبات قانونی خاص، عدم نضج اختلاف در برخی دعاوی خاص، یا عدم طرح دعوا علیه شخص ذی‌سمت). در این حالت، دادگاه وارد ماهیت نمی‌شود. - وفق ماده 353 ق.آ.د.م، قرارهای قابل تجدیدنظر در صورت نقض، پرونده برای رسیدگی به ماهیت به همان دادگاه بدوی اعاده می‌شود یا حسب مورد شعبه هم‌عرض تعیین می‌گردد. 2) حدود و ثغور رسیدگی تجدید