چگونه سرانه (وجه تعدیلی) محاسبه و پرداخت می‌شود؟

پاسخ حقوقی (ایران) 1) مفاهیم پایه - افراز ترکه: جداسازی سهم هر وارث از اموال قابل افراز (غیرمشاع کردن مال). مبنای قانونی: مواد 300 تا 317 قانون امور حسبی و مواد 589 و 591 قانون مدنی و قانون افراز و فروش املاک مشاع 1357 (برای املاک ثبت‌شده). - تعدیل (تقسیم به تعدیل): وقتی اموال عیناً قابل افراز به نسبت مساوی یا به نسبت سهام نیستند، با «تعدیل» ارزش سهم‌ها برابر می‌شود؛ یعنی به برخی اموال کم‌ارزش‌تر، وجه نقد (سرانه/وجه تعدیلی) اضافه می‌شود تا ارزش مجموع سهم با سهم‌الارث برابر گردد. مبنای فقهی-قضایی در تقسیمات و مواد 300 به بعد امور حسبی، نیز رویه قضایی تقسیم ترکه. 2) تفاوت افراز و تعدیل - افراز: تأکید بر جداسازی عینی مال. اگر قطعات هم‌ارزش و قابل تفکیک باشند، هر وارث سهم خود را عیناً می‌گیرد و وجهی ردّ و بدل نمی‌شود. - تعدیل: هنگامی که افرازِ صرف، تساوی یا تناسب سهام را تأمین نمی‌کند (به‌سبب اختلاف مساحت، مرغوبیت، موقعیت، کاربری، اعیان و …)، «تقسیم به تعدیل» انجام می‌شود؛ به نحوی که مجموعه‌ی هر سهم (عین + وجه تعدیلی) برابر با حصه قانونی هر وارث شود. 3) مرجع و روش کلی تقسیم - اصل: تقسیم ترکه ابتدا در صلاح