چه تفاوتی میان بطلان، عدم نفوذ و قابلیت ابطال وجود دارد؟

پاسخ به‌صورت کاربردی و با استناد به قانون مدنی ایران الف) تفاوت‌های مفهومی و آثار حقوقی 1) بطلان (Void/باطل) - تعریف: عقد از آغاز به‌وجود نیامده و هیچ اثر حقوقی ندارد. - موارد: مخالفت با قواعد آمره و شرایط اساسی صحت معامله (ماده 190 ق.م.) مانند: - فقدان قصد یا رضا (اکراه شدید، شوخی محض، مستی سالب اراده) – مواد 190، 195، 199 - نامشروع بودن جهت معامله – ماده 217 - نامعین بودن مورد معامله یا نامشروع بودن موضوع – مواد 214، 215، 216 - فقدان اهلیت اساسی (صغیر غیر ممیز، مجنون دائمی) – مواد 210، 1212، 1213 - معامله فضولی که موجر/مالک اساساً مالکیت یا اختیار ندارد و اجازه هم داده نمی‌شود—در فرض عدم اجازه، نسبت به مالک باطل تلقی می‌شود (تحلیل عرفی مبتنی بر مواد 247 تا 263). - آثار: - هیچ تعهدی ایجاد نمی‌شود؛ دادگاه حکم به بطلان می‌دهد نه فسخ. - استرداد عوضین در قالب قواعد «ضمان قهری» و «استیفاء» قابل مطالبه است. - مرور زمان خاص ندارد، هر ذی‌نفع هر زمان می‌تواند به بطلان استناد کند. - قابلیت تنفیذ یا ترمیم ندارد (جز در حد انعقاد عقد جدید). 2) عدم نفوذ (Unenforceable/غیرنافذ) - تعریف: عقد موجود است ولی تا زمان تنفیذ ذی‌حق، اثر الزام‌آور ندارد. - موارد کلاسیک: - معامله فضولی بدون اجازه مالک – ماده 247 به بعد؛ با اجا