نسق زراعی چیست و از کجا ناشی می‌شود؟

پاسخ حقوقی — تفاوت «نسق زراعی» با «سند مالکیت» و منشأ نسق 1) تعریف‌ها و تفاوت ماهوی - سند مالکیت (اسناد رسمی ثبتی): دلالت بر مالکیت عین ملک دارد و توسط اداره ثبت اسناد و املاک صادر می‌شود. صاحب سند مالکیت، مالک رسمی عین (زمین) است و حقوق او در دفتر املاک ثبت شده و در برابر ثالث معتبر است. مستند: قانون ثبت اسناد و املاک (مصوب 1310 و اصلاحات بعدی)، به‌ویژه مواد 22، 46، 47، 48. - نسق زراعی: حق عرفی-قانونی انتفاع و بهره‌برداری مستمر و متصل از اراضی زراعی است که غالباً برای زارع (کِشاورز) در قالب حق زارعانه/حق ریشه/حق قبض و تصرف زارعانه شناخته می‌شود. نسق اصولاً به معنی مالکیت عین نیست، بلکه نوعی حق بهره‌برداری و استیفای منافع ناشی از کار، آبادی، سرمایه‌گذاری و استمرار کشت است که در بستر رابطه زارع با زمین شکل می‌گیرد. 2) منشأ و مبانی حقوقی نسق زراعی - عرف و رویه: ریشه تاریخی نسق در عرف روستایی و استمرار تصرفات زراعی است؛ حق زارعانه به سبب آبادانی، بهبود بهره‌وری، ایجاد تأسیسات، درختکاری، قنوات و نیز استمرار کشت ایجاد می‌شود. - قوانین اصلاحات ارضی: با تصویب لوایح اصلاحات ارضی (1340 به بعد) بخش مهمی از روابط ارباب-رعیتی به حقوق مکتسبه زارعان رسمیت یافت. مستند: قانون اصلاحات ارضی و آیی