صلح عمری چیست و چه تفاوتی با وصیت دارد؟

راهنمای عملی اعتراض وراث به «صلح عمری» — صلح عمری چیست و چه تفاوتی با وصیت دارد؟ 1) تعریف صلح عمری - صلح عمری قراردادی است که به موجب آن «مصالح» (مالک) مال خود را به «متصالح» (طرف مقابل) صلح می‌کند، با این شرط که منافع مال تا پایان عمر مصالح در اختیار خود او بماند و معمولاً حق فسخ یا حق انتفاع/سکنی برای خویش محفوظ می‌دارد. مبنای حقوقی آن مواد 752 تا 770 قانون مدنی (باب صلح) است. صلح از عقود لازم است مگر حق فسخ یا شرایطی برای انحلال پیش‌بینی شده باشد (ماده 754 ق.م. به امکان صلح در مقام معامله اشاره می‌کند و لزوم عقد صلح در رویه پذیرفته شده است). - در صلح عمری، انتقال «عین» غالباً در زمان انعقاد تحقق می‌یابد ولی «انتفاع» یا بعضی اختیارات برای مصالح تا پایان عمر باقی می‌ماند. در عمل، برای حفظ کنترل، شروطی مثل: حق فسخ، شرط عدم انتقال توسط متصالح تا حیات مصالح، اسقاط خیارات یا بالعکس، وکالت در عزل و… درج می‌شود. 2) تفاوت صلح عمری با وصیت - زمان اثر: وصیت تملیکی طبق ماده 827 قانون مدنی فقط پس از فوت موصی نافذ می‌شود و قبل از فوت قابل رجوع است؛ اما صلح عمری از زمان عقد نافذ و لازم است (جز در صورت شرط خیار یا انحلال به سبب قانونی/قراردادی). - حدود سهم وراث: وصیت فقط تا ثلث ترکه بدون اجازه ورثه نافذ است (مواد 843 و 844 ق.م.)؛ اما صلح عمری چون انتقال در زمان حیات واقع می‌شود، محدودیت «ثلث» ندارد و اصولاً در قلمرو آزادی معاملات است. - ماهیت حقوقی: وصیت ایقاع است؛ صلح عقد است (نیازمند تراضی طرفین). وصیت رجعی است؛ صلح لازم است مگر خلاف آن شرط شود. - موضوع: وصیت معمولاً ناظر بر دارایی