در صورت فسخ یا ابطال، وضعیت منافع و مخارج چگونه تعیین می‌شود؟

پاسخ کوتاه: در صلح محاباتی (صلح با عوض ناچیز)، در صورت فسخ یا ابطال، اصل بر اعاده وضع به حال سابق است: عین مورد صلح به مصالح (مالک اولیه) برمی‌گردد و عوض به متصالح مسترد می‌شود. منافع و مخارج تابع قواعد «الزام به استرداد منافع» و «مطالبۀ مخارج لازم و مفید» است و تفاوت مهمی بین بطلان و فسخ و نیز بین حسن‌نیت و سوءنیتِ متصرف وجود دارد. توضیح تفصیلی و مستند: 1) تمایز بطلان و فسخ - بطلان: عقد از ابتدا بی‌اثر است (کاشف از عدم). استرداد عوضین به استناد مواد 303، 307، 311 قانون مدنی؛ هر یک مکلف به رد عین، و در صورت تلف، مثل یا قیمت هستند. - فسخ: عقد تا زمان فسخ صحیح است و از زمان اعلام فسخ منحل می‌شود (انحلال قهقرایی نسبت به منافع محل اختلاف است، اما نظر غالب و رویه برای عقود تملیکی معوض، اثر قهقرایی در حد استرداد عوضین و منافع به تفصیل زیر می‌پذیرد). مستند: مواد 219، 220، 221، 237، 239، 440 به بعد ق.م و قواعد عمومی استرداد. 2) عین مورد صلح و عوض - در بطلان: عینِ مورد صلح به مصالح برمی‌گردد و عوضِ محاباتی به متصالح مسترد می‌شود. اگر عین تلف شده باشد، مثل یا قیمت آن بر عهدۀ متصرف است (ماده 311 و 308 ق.م). - در فسخ: با اعمال خیار و تحقق فسخ، هر یک باید آنچه دریافت ک