چه معیارهایی برای احراز مستثنیات به کار می‌رود؟

راهنمای کاربردی احراز «اراضی مستثنیات» در ایران مستثنیات، به‌طور خلاصه، اراضی و املاکی هستند که طبق قانون از شمول انفال/ملی بودن خارج‌اند و به عنوان ملک خصوصی اشخاص (حقیقی یا حقوقی خصوصی) شناخته می‌شوند. احراز مستثنیات، به‌ویژه در دعاوی منابع طبیعی، ملی بودن جنگل و مرتع، طرح کاداستر و تداخلات ثبتی، اهمیت عملی زیادی دارد. مهم‌ترین معیارها و مستندات قانونی به شرح زیر است: 1) مبنای قانونی اصلی - اصل 45 قانون اساسی: انفال و ثروت‌های عمومی از جمله جنگل‌ها، مراتع، اراضی موات و… در اختیار حکومت است؛ اما اموالی که «ملک اشخاص» است از شمول انفال خارج است. - قانون ملی‌شدن جنگل‌ها و مراتع مصوب 1341 و اصلاحات بعدی: کلیه جنگل‌ها و مراتع و بیشه‌های طبیعی ملی است، مگر آنچه «جزو مستثنیات اشخاص» باشد. - قانون حفاظت و بهره‌برداری از جنگل‌ها و مراتع 1346 و اصلاحات: ضوابط تشخیص، ممیزی و واگذاری. - قانون تعیین تکلیف اراضی اختلافی موضوع اجرای ماده 56 قانون جنگل‌ها و مراتع 1367 و آیین‌نامه اجرایی آن: مراجع تشخیص (هیأت ماده واحده) و بار اثبات. - قانون ثبت اسناد و املاک و مقررات کاداستر (قانون جامع حدنگار 1393): آثار اسناد رسمی و نقشه یو.تی.ام. - قانون مدنی به‌ویژه مواد مربوط به احیای اراضی موات (ماده 141 به بعد و مواد 140، 143، 147، 148 سابق و مقررات لاحق)، حیازت مباحات و اماره تصرف (ماده 35). 2) معیارهای ماهوی احراز مستثنیات - سابقه تملک خصوصی معتبر: وجود سند رسمی مالکی