چه دعاوی رایجی در حوزه مستثنیات مطرح می‌شود؟

در حوزه «مستثنیات» (به‌ویژه مستثنیات از اراضی ملی و منابع طبیعی)، چند دسته دعوای رایج مطرح می‌شود. مهم‌ترین آنها و مبانی قانونی مرتبط به‌صورت فشرده: 1) اعتراض به ملی‌شدن اراضی (خروج از اراضی ملی و اثبات مستثنیات اشخاص) - موضوع: مالک/متصرف ادعا می‌کند ملک او به‌اشتباه جزء اراضی ملی تشخیص داده شده و درخواست خروج از شمول ملی می‌دهد. - مرجع و مستند: بند 1 ماده 56 قانون حفاظت و بهره‌برداری از جنگل‌ها و مراتع و آیین‌نامه اجرایی آن؛ تبصره‌های ماده 9 قانون افزایش بهره‌وری بخش کشاورزی؛ آرای وحدت رویه و بخشنامه‌های سازمان جنگل‌ها. رسیدگی غالباً در هیأت ماده واحده و سپس قابلیت اعتراض در دادگاه عمومی حقوقی دارد. - ادله مهم: سابقه زراعت قبل از تاریخ ملی‌شدن (1341/5/27 و 1346)، وجود اعیان، نسق زراعی، قبوض عوارض، نقشه‌های هوایی قدیمی، معاینه و کارشناسی. اصل بر ملی بودن است و مدعی خروج باید اثبات کند. 2) اعتراض به نقشه و ممیزی منابع طبیعی (اصلاح حدود و ثغور) - موضوع: ادعای تداخل ملک شخصی با محدوده ممیزی منابع طبیعی و درخواست اصلاح نقشه‌ها. - مستند: مواد 2 و 56 ق