دیه چیست و چه تفاوتی با خسارت مازاد دارد؟

به‌عنوان وکیل دادگستری، راهنمای عملی و حقوقی زیر را برای دریافت دیه از محل بیمه‌ها و توضیح تفاوت دیه با خسارت مازاد ارائه می‌کنم. توجه: سازمان تأمین اجتماعی اصولاً دیه نمی‌پردازد؛ دیه در حوادث مشمول بیمه، عمدتاً از محل بیمه‌های مسئولیت (به‌ویژه بیمه شخص ثالث در حوادث رانندگی) یا از شخص مقصر/صندوق‌های حمایتی پرداخت می‌شود. با این حال، مزایای تأمین اجتماعی مانند غرامت دستمزد، مستمری ازکارافتادگی و غرامت نقص عضو، ماهیتی جدا از «دیه» دارند. 1) دیه چیست؟ - دیه در فقه و قانون مجازات اسلامی، جبران مالیِ جنایات غیرعمدی یا خطایی بر نفس، اعضا و منافع بدن است که میزان آن بر اساس شرع و قانون تعیین می‌شود. - مستند قانونی: مواد 448 تا 727 قانون مجازات اسلامی (کتاب دیات)، ماده 448 (تعریف دیه)، مواد 549 و بعد (نرخ دیه و ارش)، و ماده 555 به بعد (دیه اعضا). - نرخ پایه دیه هر سال توسط قوه قضاییه اعلام می‌شود (مثلاً دیه کامل مرد مسلمان در ماه غیرحرام/حرام). ارش نیز جبران آسیبی است که میزان معین قانونی ندارد و توسط کارشناس و دادگاه تعیین می‌شود. 2) تفاوت دیه با خسارت مازاد (خسارت تکمیلی) - دیه: مبلغ قانونی و شرعی ثابت/قابل محاسبه برای صدمات بدنی و قتل غیرعمد. مبنا قانون مجازات اسلامی است و افزایش یا کاهش دلخواه ندارد مگر طبق قانون. - خسارت مازاد بر دیه: هر نوع زیان فراتر از دیه، مانند هزی