اگر عین مبیع موجود نباشد، چه می‌شود؟

در صورت تلف یا انتقال، بدل یا مثل و در نهایت قیمت روز قابل مطالبه است. اجرای احکام می‌تواند از محل اموال محکوم‌علیه وصول را انجام دهد. اگر دادگاه حکم به بطلان معامله (بیع) صادر کند، اثر آن به موجب قواعد عمومی معاملات و مواد 361، 362، 387، 390، 391، 265 و 303 قانون مدنی و قواعد ضمان قهری، بازگرداندن طرفین به وضعیت قبل از معامله است. اما اگر عین مبیع دیگر موجود نباشد، تکلیف به شرح زیر است: 1) اصل قاعده پس از بطلان - هر یک از عوضین باید به مالک اصلی مسترد شود. اگر عین تلف یا منتقل شده و امکان استرداد عین نیست، به‌جای آن «مثل» یا «قیمت» پرداخت می‌شود. - مبنا: قاعده تسبیب و اتلاف، استیفاء بلاجهت (مواد 301 تا 303 ق.م)، قاعده تلف مبیع قبل از قبض/بعد از قبض و ضمان ید (مواد 387، 390، 391 ق.م به نحو قیاس و قواعد عمومی). 2) حالت‌های فقدان عین مبیع - تلف قهری نزد خریدار پس از قبض: خریدار «ضامن مثل یا قیمت» است، زیرا ید او پس از بطلان، ید ضمانی محسوب می‌شود. اگر مبیع مثلی باشد، مثل آن و اگر قیمی باشد، قیمت یوم‌الاداء یا یوم‌التلف حسب رویه قضایی مطالبه