آیا می‌توان خسارات دادرسی و تأخیر تادیه را مطالبه کرد؟

پاسخ کوتاه: بله. پس از صدور حکم بطلان معامله، اصولاً می‌توان هزینه‌های دادرسی و حق‌الوکاله را مطالبه کرد و در مواردی نیز خسارت تأخیر تأدیه یا جبران کاهش ارزش پول را—بسته به اینکه دعوا «دِینی پولی» باشد یا الزام به استرداد عین/مثل/قیمت—قابل مطالبه است. اما نحوه و مبنای مطالبه، به نوع خواسته، زمان مطالبه، و نحوه تقصیر یا انتفاع طرف مقابل بستگی دارد. راهنمای عملی مرحله‌به‌مرحله 1) شفاف‌سازی آثار حکم بطلان - بطلان مطلق: معامله از آغاز کان‌لم‌یکن است و هر طرف باید آنچه دریافت کرده را مسترد کند (مواد 365 و 366 قانون مدنی). - نتیجه عملی: اگر عین مال موجود است، باید عین مسترد شود؛ در صورت تلف یا انتقال به غیر، مثل یا قیمت روز پرداخت گردد (مواد 308 به بعد در باب غصب، 311 و 328 ق.م. در باب ضمان ید و اتلاف). 2) مطالبه هزینه‌های دادرسی و حق‌الوکاله - مبنا: ماده 515 قانون آیین دادرسی مدنی (آ.د.م.) اصل را بر جبران خسارت وارد به خواهانِ پیروز گذاشته، مشروط به مطالبه. ماده 519 آ.د.م. هزینه‌های دادرسی، حق‌الوکاله وکیل طبق تعرفه و سایر هزینه‌های ضروری را قابل مطالبه می‌داند. - اقدام عملی: اگر در دادخواست بدوی مطالبه کرده‌اید، دا