تفاوت اجرت‌المثل با اجاره‌بها چیست؟

پاسخ کوتاه و کاربردی - تعریف‌ها: - اجاره‌بها: مبلغی است که طرفین در عقد اجاره به‌صورت قراردادی برای منفعت مال (مثلاً زمین کشاورزی) تعیین می‌کنند. مبنای آن تراضی است و تابع مقررات عقد اجاره در قانون مدنی (مواد 466 به بعد)، به‌ویژه ماده 490 به بعد در خصوص تعهدات طرفین. - اجرت‌المثل: بهای منافع مال است وقتی که قرارداد معتبر یا اجاره‌نامه‌ای در کار نباشد، یا استفاده بیش از قرارداد واقع شود، یا قرارداد باطل/منفسخ گردد، اما منتفع از منافع مال استفاده کرده باشد. مبنای آن قاعده «اقدام/اتلاف منافع» و مواد 337، 320، 301 و 303 قانون مدنی و نیز رویه قضایی است. در کشاورزی، عرف محل و کارشناس رسمی مبنای محاسبه است. - تفاوت‌های کلیدی: 1) منبع الزام: - اجاره‌بها: ناشی از تراضی در عقد اجاره صحیح (مواد 466 و 490 ق.م). - اجرت‌المثل: ناشی از انتفاع بدون قرارداد، بطلان/انحلال قرارداد، یا استفاده مازاد بر حدود قرارداد (مواد 301، 303، 337 ق.م و قاعده لاضرر). 2) معیار تعیین مبلغ: - اجاره‌بها: همان مبلغ مندرج در قرارداد؛ تغییر آن تابع شروط قراردادی و قواعد تعدیل نیست مگر توافق یا حکم خاص. - اجرت‌المثل: توسط کارشناس و بر پایه عرف زمان/مکان، نوع ملک، کیفیت منافع و مدت انتفاع تعیین می‌شود؛ هدف، معادل «منافع متعارف» است نه هر عدد قراردادی. 3