در صورت اختلاف بر سر بیعانه، چه دعوایی مطرح می‌شود؟

در رویه حقوقی ایران، ابتدا باید روشن کنیم «بیعانه» در قرارداد چه ماهیتی دارد؛ چون نوع دعوا و نتیجه آن تابع این ماهیت است. در عمل، بیعانه معمولاً یکی از این سه حالت است: 1) پیش‌پرداخت ثمن (جزئی از ثمن معامله) - اثر: صرفاً بخشی از قیمت است که پیش‌تر پرداخت شده؛ ارتباطی با وجه التزام ندارد. - در صورت بروز اختلاف و عدم انجام معامله: - اگر قرارداد با فسخ یا انحلال مواجه شود و مقصر طرف مقابل باشد، خریدار می‌تواند استرداد بیعانه (و عندالاقتضاء خسارات) را بخواهد. - اگر خریدار بدون حق منصرف شود و قرارداد الزام‌آور باشد، فروشنده می‌تواند بر الزام به انجام تعهد یا مطالبه خسارت ناشی از عدم انجام تعهد اقدام کند؛ اما اصل بیعانه به عنوان جریمه ضبط نمی‌شود مگر شرط شده باشد. - دعوای مناسب: - دعوای «الزام به تنظیم سند رسمی/وفای به عهد/الزام به انجام تعهد» به همراه «الزام به تسلیم مبیع» یا «الزام به پرداخت بقیه ثمن» حسب مورد. - در صورت انحلال یا فسخ صحیح: «استرداد وجه پرداختی (بیعانه)» و عندالاقتضاء «مطالبه خسارت قراردادی/قانونی». - مستند قانونی: مواد 10، 219، 220، 221، 222، 226، 227، 230 قانون مدنی؛ م