چگونه می‌توان با تراضی طرفین حق ریشه را رفع کرد؟

پاسخ کوتاه و کاربردی - مبنا: «حق ریشه» (حق زارعانه/حق کسب و پیشه کشاورزی) در روابط استیجاری کشاورزی از حقوق مالی عرفیِ مورد حمایت است و با تراضی طرفین قابل اسقاط/انتقال/تسویه است. مواد 10 و 219 قانون مدنی (اصل آزادی قراردادها و لزوم قرارداد)، ماده 30 قانون مدنی (اختیار صاحب حق نسبت به حق مالی)، و رویه قضایی در شناسایی حق زارعانه به‌عنوان حق مالی قابل جبران، پشتوانه این تراضی است. همچنین به موجب رأی وحدت رویه 43-1343 و آرای دیوان عالی کشور، حق زارعانه قابل تقویم و مطالبه است. در نتیجه توافق صریح برای اسقاط یا تسویه آن معتبر است مگر خلاف قانون آمره یا نظم عمومی باشد. مراحل عملی رفع حق ریشه با تراضی 1) احراز و صورت‌برداری از وضعیت حق - بررسی مبنای ایجاد حق: طول مدت تصرف، احداث قنوات/آبیاری، اصلاح خاک، غرس اشجار، بناها و هزینه‌های بهبود. - جمع‌آوری دلایل: اجاره‌نامه‌ها، رسید هزینه‌ها، گواهی شورا/دهیاری، معاینه محل، نظریه کارشناس قبلی (در صورت وجود). 2) ارزیابی و تقویم حق ریشه - ارجاع به کارشناس رسمی دادگستری رشته راه و ساختمان-املاک یا کشاورزی برای تعیین ارزش حق ریشه/زارعانه بر مبنای: - نوع کشت و بازدهی، آب قابل استحصال، مدت تصرف