نقش کارشناس رسمی در ارزیابی حق ریشه چیست؟

خلاصه پاسخ: نقش کارشناس رسمی دادگستری در ارزیابی حق ریشه (حق زارعانه/حق آبادانی) تعیین ماهیت، وجود و ارزش اقتصادی این حق بر مبنای اوضاع و احوال محل، مدارک و عرف است؛ گزارش او مبنای تصمیم دادگاه یا توافق طرفین در پرداخت و رفع حق ریشه قرار می‌گیرد. توضیح حقوقی و عملی: 1) مبنای حق ریشه - حق ریشه یا حق زارعانه در قوانین به‌طور صریح تعریف جامع ندارد، اما از مجموع مقررات و رویه قضایی استنباط می‌شود: - قانون اصلاحات ارضی (مصوب 1341 و اصلاحات بعدی) و آیین‌نامه‌های مربوط، حق کار و آبادانی زارع را به‌رسمیت شناخته‌اند. - ماده 30 و 31 قانون مدنی درباره منافع و امکان ایجاد حقوق تبعی بر زمین. - مواد 494 و 495 قانون مدنی درباره استحقاق مستأجر از منافع و هزینه‌های مفیده. - قانون روابط موجر و مستأجر 1356 به‌طور مستقیم در کشاورزی اعمال نمی‌شود، اما رویه از آن برای اصول جبرانی الهام می‌گیرد. - رأی وحدت رویه و آراء متعدد دیوان عالی کشور و شعب حقوقی، عرف منطقه و زحمات زارع را مبنای جبر