تفاوت ادعای صوری بودن با معامله به قصد فرار از دین چیست و چگونه دفاع کنیم؟

پاسخ کلی و کاربردی (با استناد به قوانین ایران) 1) تعریف و تمایز دو عنوان - معامله صوری (ماده 190 و 191 و بنابر عموم قواعد؛ تصریح در ماده 218 سابق و تحلیل رویه): معامله‌ای است که طرفین قصد انشاء واقعی ندارند و صرفاً ظاهر یک عقد را ایجاد می‌کنند. قصد و رضا به معنای انتقال واقعی وجود ندارد. نتیجه: معامله باطل است (فقدان قصد انشاء). بار اثبات صوری بودن با مدعی صوری بودن است و باید احراز شود که توافقاً قصد انتقال واقعی مال نبوده است. - معامله به قصد فرار از دین (ماده 218 قانون مدنی، ماده 4 قانون نحوه اجرای محکومیت‌های مالی 1394 و آرای وحدت رویه مرتبط): معامله‌ای است واقعی و با قصد انشاء صحیح، اما انگیزه و جهت معامله، اضرار داین و فرار از پرداخت بدهی است. نتیجه: معامله نسبت به طلبکار متضرر “قابل ابطال/غیرقابل استناد” است؛ در حقوق مدنی مشهور: معامله ذاتاً صحیح است اما طلبکار می‌تواند ابطال یا عدم نفوذ آن را نسبت به خود بخواهد. اثبات “علم طرف معامله” به قصد فرار از دین، حسب مورد در برخی رویه‌ها برای ابطال ضروری دانسته می‌شود، هرچند در بندهایی از قانون اجرای محکومیت‌های مالی، فرض‌هایی علیه مدیون پیش‌بینی شده است. خلاصه تمایز: - صوری: اصلاً قصد واقعیِ انتقال نیست → بطلان مطلق. - فرار از دین: قصد انتقال هست اما جهت نامشروع نسبت به طلبکار → قابل ابطال/عدم نفوذ نسبت به طلبکار، نه بطلان مطلق. 2) مبانی قانونی و رویه‌ای - ماده 190 قانون مدنی: شرایط صحت معامله از جمله “قصد و رضا”. - ماده 191 ق.م: تحقق عقد با قصد و انشاء. - ماده 218 ق.م (اصلاحی): هرگاه معلوم شود معامله به قصد فرار از دین واقع ش