تفاوت نکاح صوری با نکاح اکراهی یا اشتباهی چیست؟

پاسخ به‌صورت راهنمای عملی و مستند به قوانین ایران 1) تعریف و تمایز مفهومی - نکاح صوری (ازدواج صوری): - قصد مشترک طرفین صرفاً تنظیم سند نکاح برای رسیدن به هدفی غیر از تشکیل زندگی مشترک (مثل دریافت اقامت، معافیت، ارث‌گیری صوری، فرار از ممنوعیت‌ها) بدون قصد واقعی زوجیت. - رکن اساسی: فقدان قصد انشاء واقعی نکاح از سوی حداقل یکی از طرفین (یا توافق هر دو بر عدم ایجاد آثار واقعی زوجیت). - مبنا در قانون: ماده 190 قانون مدنی قصد و رضا را از شرایط اساسی صحت معاملات می‌داند. در نکاح نیز قصد انشاء معتبر است (مواد 1062 و 1063 قانون مدنی: ایجاب و قبول باید منجز و با قصد انشاء باشد). اگر قصد واقعی زوجیت نباشد، عقد باطل است. - نکاح اکراهی: - یکی از طرفین تحت فشار غیرقانونی یا تهدید مؤثر به حد سلب اراده، ایجاب یا قبول می‌کند. - مبنا در قانون: ماده 1070 قانون مدنی «رضای زوجین شرط نفوذ عقد است» و ماده 206 و 203 در باب اکراه. در نکاح، اکراه موجب عدم نفوذ/قابلیت ابطال است و با الحاق رضایت پس از رفع اکراه، می‌تواند تنفیذ شود. - رکن اساسی: فقدان رضایت آزادانه به سبب تهدید مؤثر. قصد ممکن است باشد، اما رضا مخدوش است. - نکاح اشتباهی: - اشتباه مؤثر در شخص یا اوصاف اساسی طرف نکاح به نحوی که رضایت معیوب شود. - مبنا در قانون: ماده 199 قانون مدنی در معیوب بودن رضا بر اثر اشتباه؛ در نکاح، اشتباه در شخص یا اوصاف اساسی می‌تواند موجب قابل ابطال بودن عقد شود. رویه حقوقی، اشتباه در هویت یا اوصاف اساسی مورد نظر طرف را مؤثر می‌داند. - ر