افراز قضایی در دادگاه چه مراحلی دارد و چه تفاوتی با افراز ثبتی دارد؟

افراز زمین کشاورزی مشاع در ایران به دو طریق اصلی انجام می‌شود: افراز ثبتی (از طریق اداره ثبت) و افراز قضایی (از طریق دادگاه). انتخاب مسیر بستگی به وضعیت ثبتی ملک و توافق یا اختلاف شرکاء دارد. در ادامه، مراحل هرکدام و تفاوت‌های مهم آنها را توضیح می‌دهم. 1) مبانی قانونی - قانون افراز و فروش املاک مشاع مصوب 1357 و آیین‌نامه اجرایی آن (مصوب 1358) - مواد 589 الی 598 قانون مدنی (تقسیم اموال مشترک) - ماده 1 و 2 قانون افراز: اصل صلاحیت اداره ثبت در املاکی که جریان ثبتی آنها خاتمه یافته، و ارجاع به دادگاه در موارد عدم امکان یا عدم توافق - قانون جلوگیری از خرد شدن اراضی کشاورزی و ایجاد قطعات مناسب فنی، اقتصادی (مصوب 1385 و اصلاحات)، به‌ویژه در خصوص حدنصاب‌ها و لزوم رعایت ضوابط فنی و حفظ کاربری - قانون حفظ کاربری اراضی زراعی و باغ‌ها (مصوب 1374 با اصلاحات 85/89/1402) در خصوص ممنوعیت تغییر کاربری و آثار آن بر افراز 2) افراز ثبتی (اداره ثبت) شرایط: - ملک دارای سند مالکیت رسمی و «پایان جریان ثبتی» باشد (ثبت قطعی شده). - اختلاف در اصل مالکیت یا حدود و حقوق ارتفاقی به‌گونه‌ای نباشد که مانع رسیدگی اداری شود. مرجع: واحد ثبت محل وقوع ملک. مراحل: - تقدیم درخواست افراز توسط هر شریک به اداره ثبت به همراه: - سند مالکیت یا مدارک مالکیت - نقشه ثبتی/کاداستر و کروکی وضعی - گواهی کاربری و استعلام از جهاد