حق مشرفیت در چه زمانی مطالبه می‌شود؟

حق مشرفیت (حق‌الاشراف) چیست؟ - حق مشرفیت، وجهی است که مالک ملکی که با ایجاد بنا، بازشو (پنجره، بالکن، تراس) یا طبقات، نسبت به ملک یا معبر مجاور «اشراف» پیدا می‌کند، ممکن است بابت این اشراف بدهکار شود. مبنای آن در حقوق ایران ترکیبی از: 1) قواعد منع سوءاستفاده از حق و لاضرر، 2) مقررات شهرداری و طرح‌های تفصیلی درباره حریم‌ها و بازشوها، 3) عرف و رویه قضایی در دعاوی مزاحمت و مطالبه وجه ناشی از اشراف، است. صراحت قانونی خاصی مثل «ماده حق مشرفیت» در قانون مدنی وجود ندارد، اما مواد 30، 40، 132 قانون مدنی (عدم اضرار به غیر و حدود تصرفات)، ماده 690 قانون مجازات اسلامی (مزاحمت و ممانعت از حق)، و مقررات شهرسازی و ضوابط معماری مبنای استنباط هستند. همچنین آراء متعدد محاکم، پرداخت وجه به عنوان «جبران خسارت ناشی از اشراف» یا «تعدیل حق» را پذیرفته‌اند. چه زمانی اشراف ممنوع است یا موجب مسئولیت می‌شود؟ - اگر اشراف برخلاف ضوابط شهرسازی و فنی باشد (مثلاً فاصله و ارتفاع پنجره‌ها از حداقل‌های طرح تفصیلی و مبحث 4 و 19 مقررات ملی رعایت نشده)، اصل بر ممنوعیت و الزام به رفع مزاحمت (بستن دید، ایجاد حائل، تغییر نقشه) است. - اگر اشراف از نظر شهرداری مجاز باشد ولی موجب سلب آسایش غیرمتعارف همسایه گردد، همسایه می‌تواند با استناد به مواد 132 و 40 قانون مدنی، الزام به رفع مزاحمت یا جبران خسارت را بخواهد. - در مواردی که اشراف اجتناب‌ناپذیر و مطابق پروانه است، محاکم در بسیاری از رویه‌ها به جای تخریب، به «جبران مالی» حکم