چه مستنداتی برای پیگیری مؤثر لازم است و چگونه جمع‌آوری می‌شود؟

برای پیگیری مؤثر یک دعوا یا شکایت، لازم است مستندات مطابق قواعد ادله اثبات و با رعایت شیوه‌های قانونی جمع‌آوری و نگهداری شود تا قابلیت استناد در مرجع قضایی را داشته باشد. چارچوب کلی در حقوق ایران بر پایه ادله قانونی در امور مدنی و کیفری و قواعد شکلی آیین دادرسی است. الف) چه مستنداتی لازم است؟ - اسناد و مدارک کتبی: - اسناد رسمی و ثبتی: اسناد تنظیم‌شده در ادارات ثبت و دفاتر اسناد رسمی (مانند سند مالکیت، وکالت‌نامه رسمی، صورت‌جلسات رسمی). سند رسمی مطابق ماده 1287 قانون مدنی تعریف و از حیث اعتبار، در برابر آن انکار و تردید مسموع نیست و فقط ادعای جعل قابل طرح است (ماده 1292 ق.م.). - اسناد عادی: قراردادها، رسیدها، فاکتورها، مکاتبات، پیام‌ها. هرچند اعتبارشان به نسبت سند رسمی کمتر است، اما با امضا، مهر، انتساب و اوضاع و احوال مؤید، قابلیت استناد دارند. در دعاوی مدنی، «اسناد» یکی از ادله پنج‌گانه اثبات دعوی است (ماده 1258 ق.م.). - اسناد و داده‌های خارجی: با رعایت شرایط ماده 1295 قانون مدنی (اعتبار در کشور محل تنظیم، ترجمه رسمی و طی تشریفات قانونی)، قابل استنادند. - داده‌ها و ادله الکترونیکی: - ایمیل، پیامک، چت، لاگ‌های سامانه، متادیتا، فایل‌ها، تصاویر و ویدئوهای دیجیتال، تراکنش‌های برخط، امضای الکترونیکی مطمئن. قانون تجارت الکترونیکی «داده‌پیام» را معتبر و قابل استناد دانسته است (مواد 6، 7، 12 و 14 ق.ت.ا. 1382) و «امضای الکترونیکی مطمئن» را به رسمیت می‌شناسد (ماده 10). - در امور کیفری، ادله الکترونیکی با رعایت تشریفات قانونی و تحت نظارت مقام قضایی جمع‌آوری می‌شود و آیین‌نامه نحوه جمع‌آوری و استنادپذیری ادله الکترونیکی قوه قضاییه (1393) بر حفظ اصالت و زنجیره حفاظت تاکید دارد. - شهادت و استشهاد: - شهادت در محاکم از ادله قانونی است (در مدنی: