هزینه‌های متعارف و غیرمتعارف چگونه تفکیک و پرداخت می‌شوند؟

تفکیک «هزینه‌های متعارف» از «غیرمتعارف» بر مدار عرف، ضرورت، تناسب با موضوع رابطه حقوقی و تصریحات قانونی یا قراردادی انجام می‌شود. در حقوق ایران، عرف و عادت نه‌تنها در تفسیر مفاد عقود نقش تکمیلی دارد، بلکه آثار قرارداد را نیز مشخص می‌کند؛ به‌نحوی‌که تعهدات ناشی از عرف، بدون تصریح نیز بر عهده طرفین قرار می‌گیرد (مواد 220 و 225 قانون مدنی). بر این مبنا، هزینه متعارف، هزینه‌ای است که با توجه به نوع رابطه، اوضاع و احوال و رویه معمول جامعه و حرفه یا محل، برای انتفاع و اداره و حفظ موضوع رابطه لازم یا معمول باشد؛ در مقابل، هزینه غیرمتعارف، هزینه‌ای خارج از جریان عادی و متداول، غالباً با ماهیت ارتقایی، تجملاتی یا سرمایه‌ای، یا فراتر از حد ضرورت است که اصولاً نیازمند تصریح یا تصمیم خاص است. ضوابط و نحوه پرداخت در حوزه‌های مهم به شرح زیر است: 1) در روابط خانوادگی (نفقه زوجه و اقارب) - مبنای تفکیک: به موجب ماده 1107 قانون مدنی (اصلاحی 1381)، نفقه زوجه عبارت است از تمامی نیازهای متعارف و متناسب با وضعیت او، مانند مسکن، البسه، غذا، اثاث منزل و هزینه‌های درمانی و بهداشتی و خادم در صورت عادت یا احتیاج. معیار «متعارف بودن» با توجه به شأن اجتماعی زوجه، محل زندگی، زمان و توان مالی زوج سنجیده می‌شود. هزینه‌هایی که جنبه تجملاتی یا فراتر از نیاز و شأن متعارف داشته باشند، جز در صورت توافق یا ثبوت عرف خاص، در زمره نفقه قرار نمی‌گیرند. - پرداخت: نفقه زوجه در نکاح دائم بر عهده زوج است (ماده 1106 قانون مدنی). میزان و نحوه پرداخت، د