چه ایراداتی موجب بطلان یا غیرنافذ بودن سند می‌شود؟

سند در حقوق ایران به موجب ماده 1284 قانون مدنی «هر نوشته‌ای است که در مقام دعوی یا دفاع قابل استناد باشد». بطلان، به معنی بی‌اعتباری مطلق و از ابتداست و غیرنافذ بودن، حالتی است که سند تا زمان تنفیذ ذی‌حق اثر حقوقی ندارد. ایرادات مؤثر بر اعتبار سند، بسته به نوع سند (رسمی/عادی/تجاری) و مفاد آن، در دو دسته عمده ماهوی و شکلی قرار می‌گیرند: 1) ایرادات ماهوی ناظر به معامله یا تعهد مندرج در سند - فقدان یا عیب در شرایط اساسی صحت معامله: مطابق ماده 190 قانون مدنی، قصد و رضا، اهلیت طرفین، موضوع معین و جهت مشروع ارکان صحت‌اند. آثار مهم: - فقدان قصد (مانند معامله در حال بی‌هوشی) موجب بطلان است (مواد 190 و 191 ق.م). - اشتباه مؤثر و اکراه، رضا را مخدوش می‌کند و معامله را غیرنافذ می‌سازد (ماده 199 قانون مدنی؛ نیز قواعد اکراه در مواد 202 به بعد). - فقدان اهلیت: اصل بر لزوم اهلیت است (مواد 210 و 211 ق.م). معامله مجنون و صغیر غیرممیز باطل است؛ معاملات مالی صغیر ممیز و سفیه بدون اجازه ولی یا قیم غیرنافذ است (مواد 1207، 1211 و 1214 ق.م). - نامعلوم یا نامشروع بودن مورد معامله و فقدان قدرت بر تسلیم، موجب بطلان است (مواد 214 تا 216 قانون مدنی). - جهت نامشروع اگر در سند