صلح عمری چگونه می‌تواند برنامه‌ریزی ارث را تسهیل کند؟

صلح عمری و کارکرد آن در برنامه‌ریزی ارث صلح عمری در عمل، انتقال عین مال از سوی مصالح به متصالح است با حفظ حق انتفاع یا سکونت مادام‌العمر برای مصالح. این نهاد، بر دو پایه قانونی استوار است: نخست، قواعد عقد صلح در قانون مدنی (مواد 752 تا 770) که صلح را عقدی لازم و قابل استفاده «در مقام معاملات» می‌داند؛ دوم، مقررات حق انتفاع و اقسام آن از جمله «عمری» و «سکنی» (مواد 40 تا 58 قانون مدنی) که اجازه می‌دهد منفعت یا حق سکونتِ مالی، برای مدت عمرِ منتفع یا ثالث برقرار شود. به موجب قاعده عمومی صحت معاملات نیز، رعایت شرایط ماده 190 قانون مدنی (قصد و رضا، اهلیت طرفین، معین بودن مورد معامله و مشروعیت جهت) در این قرارداد ضروری است. چرا صلح عمری ابزار مؤثری برای برنامه‌ریزی ارث است؟ 1) خروج مال از ترکه آتی: مطابق ماده 867 قانون مدنی، ارث با فوت تحقق می‌یابد و صرفاً اموالی که در زمان فوت در مالکیت مورّث است، ترکه را تشکیل می‌دهد. هنگامی که عین مال پیشاپیش به موجب صلحِ لازم به متصالح منتقل شده باشد، مال مزبور اصولاً دیگر جزء ترکه محسوب نمی‌شود و در تقسیم بین ورثه داخل نمی‌گردد. 2) دور زدن محدودیت‌های وصیت: وصیت به مازاد بر ثلث نافذ نیست مگر با اجازه ورثه (ماده 843 قانون مدنی). در مقابل، صلح عمری یک عقد