املاک روستایی، نسق و اراضی ملی؛ انتقال به همسر چه قیودی دارد؟

انتقال در املاک روستایی بسته به ماهیت حقوقی منبعث از سه رژیم متفاوت است: ۱) ملک خصوصی روستایی (از جمله اراضی و باغات)، ۲) نسق و حقوق زارعانه ناشی از اصلاحات ارضی یا واگذاری‌های دولتی، و ۳) اراضی ملی و مراتع. انتقال به همسر در هر یک از این سه دسته تابع قیود خاص همان رژیم است. الف) املاک خصوصی روستایی (عرصه و اعیان دارای مالک خصوصی) - لزوم سند رسمی: نقل و انتقال عین ملک باید به موجب سند رسمی در دفترخانه اسناد رسمی انجام و در دفتر املاک ثبت شود؛ اسناد عادی نسبت به املاک، در برابر اشخاص ثالث و ادارات ثبت، اعتبار تملیکی ندارند (مواد 22، 46، 47 و 48 قانون ثبت اسناد و املاک). - منع خردشدگی اراضی کشاورزی: در مورد اراضی زراعی، باغ‌ها و آیش، هرگونه تفکیک یا افراز به مساحت کمتر از حد نصاب فنی–اقتصادی ممنوع است و دفاتر اسناد رسمی و ثبت مکلف به رعایت نظر وزارت جهاد کشاورزی هستند. همچنین نقل و انتقال رسمی قطعات فاقد حد نصاب، جز در موارد مصرح (مانند انتقال برای تجمیع و رسیدن به حد نصاب یا در موارد ارث و مصوبات خاص)، ممنوع است. بنابراین انتقال بخشی از قطعه به همسر، اگر منتهی به ایجاد پلاک مستقل زیر حد نصاب شود، ممنوع است؛ اما انتقال تمام قطعه یا انتقال مشاعی که مستلزم تفکیک قطعه به زیر حد نصاب نباشد، در چهارچوب نظر جهاد کشاورزی ممکن است (قانون جلوگیری از خرد شدن اراضی کشاورزی و ایجاد قطعات مناسب فنی–اقتصادی مصوب 1385 و اصلاحی 1399). - حفظ کاربری: انتقال به همسر تغییری در کاربری ایجاد نمی‌کند، ولی هرگونه تغییر